A tradusi est traballosu meda, ca is fueddus de una lìngua no sempri tòrrant giustus giustus a is de s'atra lìngua.
A nosu, prus ki atru, si srebit a tradusi de s'italianu a su sadru e po cumentzai a s'incrarai is ideas tòcat a pigai in cunsideru custas cosas.
1. Nant ki a tradusi est sempri a traixi. 'Olit nai chi candu traduseus de una lìngua a s’atra no fait mai a torrai totu de sa pròpiu manera. Custu est unu printzìpiu chi depeus ponni a menti beni meda.
2. Su sbàlliu prus mannu ki genti meda fait est a bortai fueddu po fueddu, lassendi sa sintassi (est a nai sa manera de cumponi sa fràsia) italiana cun fueddus sardus. Unu de is essemprus prus fitianus est cumenti genti meda bòrtat custa fràsia italiana:
non si può > no si podit. Est sballiau ca in sardu s'espressada (l'espressione) no si podit no s'agàtat, ca naraus no fait.
3. Sa primu arrègula po tradusi beni est ki sa fràsia de tradusi tòcat a dda ligi beni, a dda cumprendi e a dda torrai a pentzai in sardu, imperendi fueddus, sintassi e arrègulas sardas. Ki no feus aici, scrieus cosa ki fait arriri puru, s’essempru prus spassiosu est una fràsia cumenti “trattiamo il caso del pastore…” chi tradusendidda kentz''e dda torrai a pensai in sardu 'essit: “trataus su casu de su pastori…”. Ma custu 'olit nai “grattuggiamo il formaggio del pastore…”, est a nai totu un’atra cosa!
Intamis fait a dda tradusi in sardu aici “kistionaus de su fatu de su pastori…”.
4. Calincun''orta fait a agatai in calincunu scritu cosa ki no est sadra nudda nudda, ma chi is autoris dda ponint ca segundu issus su scritu insoru iat a 'essiri prus "tzivili". Un'essempru est a nai “il quale, la quale” cun “su cali, sa cali”. Po nai “Andrea, il quale mi ha detto…”, bortau cun “Andria, su cali m’at nau...”. Kinikisiat sardu intendendi o ligendi una cosa aici no si nci agàtat, ca no est sarda nudda nudda, ca “il quale, la quale” tòcat a ddu nai cun “ki” sceti, e duncas sa fràsia giusta 'essit “Andria, ki m’at nau”.
5. Un’avesu malu ki tòcat a lassai a perdi est a pentzai ki su sardu est una lìngua po kistionai de sartu e brebeis sceti, e duncas, candu chistionaus de cosa arta, no fait a imperai is pròpius fueddus e maneras de nai ki imperaus dònnia di’, pighendi is maneras de nai de s’italianu, ki est un’atra lìngua. Fendi diaici est a fai nasci duus sardus, unu ki totus kistionaus e unu ki bivit sceti in dogumentus scritus sceti, ki nisciunus iat a arrespetai, ca no iat'essi diaderus ni italianu, ni sardu.
Cumenti tradusi is dogumentus ufitzialis
Po sèculus is sardus ant scritu is dogumentus ufitzialis insoru in sardu, cumenti is Cundaxis e sa Carta de Logu, ma de cuatruxentus annus nosu sardus seus scriendi giai sempri in atras lìnguas. Oindi’, po scriri is dogumentus de s'aministradura, ddoi funt duas bandas: una nàrat ki su sardu de s'aministradura depit essi “burocratesu”, unu coxi ki sa genti no manìgiat e a bortas nimancu arrennescit a cumprendi. S’atra banda intamis nàrat ki is dogumentus tòcat a ddus scriri in d-unu sardu fàtzili, cumenti custu ki sesu imperendi imoi, chi fetzat a ddu cumprendi beni.
A custa segundu idea, in ingresu ddi nant Plain Language, est a nai Lìngua Prana, una lìngua simpri e po totus, chi est bincendi in totu is ufìtzius de s’Europa.
Su Plain Language est aici bonu e forti ca permitit a nai sa cosa a lestru e crara. Feus un'essempru, acarendi s'italianu burocratesu cun s'italianu fàtzili (Plain Language - Lìngua Prana).
italianu burocratesu: “firmare a tergo” / italianu Plain Language “firma dietro” / sardu Plain Language “firma a palas”
Su Plain Language sceberat fueddus ki totus connoscint e is fràsias suas funt crutzas (no prus de 25 fueddus), po no si perdi.
Custu situ dd'eus scritu cun custu sistema.
Cali fueddus imperai?
Su sardu est a foras de is dogumentus de s'aministradura de sèculus e duncas dd’amàncant fueddus. De inniu ddus pigaus, e cumenti? Po is fueddus internatzionalis no ddoi funt barrancus, difatis tòcat a ddus pigai aici cumenti funt arrangendiddus su tanti ki srebit a su sadru sceti, po nai: democrazia (italianu) / democracy (ingresu) / democracia (spanniolu) in sardu bessit democratzia. Aici puru presidente (italianu) / president (ingresu) / presidiente (spanniolu) ki in sadru 'essit presidenti, e aici nendi.
Candu unu fueddu no est internatzionali e càmbiat in dònnia lìngua tòcat a ddu circai in sardu e totu, ca sa lì'ngua nosta est prus manna de su ki non pentzaus e ki si parit pitica est ca ndi scieus pagu.
Candu su fueddu chi si serbit no est internatzionali e nimancu ddu teneus diaderus tòcat a pigai un’arrèxini sarda, est a nai unu fueddu sardu ki teneus e ki de sentidu est a canta a su fueddu chi si serbit, a ddi ponni sufissus, prefissus e a ddi alladiai su sentidu, pesendi diaici de su sardu e totu su fueddu chi si serbit.
Po cumprendi e imparai mellus sa kistioni fait a cracai innoi.
A pigai totu is fueddus de s’italianu est sa cosa prus lestra ma sa prus sballiada puru, ca fendi aici sbisuriaus sa lìngua nosta, amesturendidda cun d-una lìngua foresa ki est atesu meda de su sardu.