Sa Lėngua Sarda :: Atra cosa

Atra cosa

Po ligi e scriri beni tòcat a sciri custa cosa puru:

Acentu

Sa mayoria de is fueddus sardus ddus naraus cun s'acentu in sa segundùrtimu (penultima) sìllaba e intzandus, giai ki seus acostumaus a ddus nai aici, acentu in custus fueddus no ndi sinnaus.
Ndi sinnaus in is fueddus fora de cust'impunna, duncas in is fueddus acentaus in sa de tres ùrtimu (terzultima) sìllaba e in is fueddus truncaus.
Essempru de fueddus acentaus in sa segundùrtimu (penultima) sìllaba:
cadira, mesa, crabetura.
Essempru de fueddus acentaus in sa de tres ùrtimu (terzultima) sìllaba
fèmina, ànima, lìberu.
Essempru de fueddus truncaus:
ayo', movidi', impero'
Est in su naturali de sa lìngua sarda a no tenni ditòngus meda e duncas, candu ddus teneus, sinnaus s’acentu in sa vocali a primu de su ditongu. Essempru: indipendèntzia, bènniu, passièntzia.
S’acentu gràficu ddu sinnaus sèmpiri cun su sinnu grai [ `].


Alita

Donni''orta chi seus 'oghendi calincuna cunsonanti (a cumentzu de fueddu) o calincuna vocali (a acabu de fueddu) tòcat a ddi ponni s’alita, in su logu de sa litra chi eus 'ogau.
Essemprus:
bogai > 'ogai
ghetai > 'etai
sa bìngia > sa ‘ìngia;
sa domu > sa ‘omu;
su bentu > su ‘entu;
pitzu de serra > pitzu ‘e serra > pitz’‘e serra;
petza de boi > petza ‘e boi > petz’‘e boi.
Candu scrieus po genti ki de sardu no est scìpia meda, consillaus a scriri is fueddus intreus, po ddus agiudai a ddus cumprendi mellus.


Metàtesi

In sardu sa /r/ intru de is fueddus si movit meda e su pròpiu fueddu ddu podeus agatai in prus formas.
Essemprus:
pedra (in Sìnnia) / perda (in Casteddu) / preda (in Nùgoro)
bidri (in Sìnnia) / birdi (in Casteddu) / bridi (in Ballau)
sriboni (in Sìnnia) / sirboni (in Casteddu)
srogu (in Sìnnia) / sorgu (in Casteddu)     
In prus, cosa prus stravanada ancoras, candu ddu est s'artìgulu, a bortas sa /r/ ndi 'essit de a intrus 'e su fueddu e si ponit a su cumentzu: ebra > s'reba, orxu > s'roxu.
Scriendi, sa metàtesi, est a nai sa /r/ mòvia, fait a dda ponni e totu, perou candu scrieus po genti ki de sardu no est scìpia meda, consillaus a scriri is fueddus in sa forma prus connota, po ddus agiudai a ddus cumprendi mellus.


Assimiladura

In logus medas de su campidanesu, teneus s’avesu de nci bogai sa /r/ candu dd’agataus a primu de sa /t/ e de sa /c/. Essempru:
ortu > otu,
morta > mota,
borta > bota (ki no 'ota e totu),
circai > cicai
arcu > acu.
Candu scrieus, sa /r/ tòcat a dda lassai po no si cunfundi cun atrus fueddus, difatis una cosa est ortu (orto) e un’atra otu (otto), una cosa est morta (morta) e un’atra mota (rata), una cosa est borta (volta) e un’atra bota (stivale), duncas nosu scrieus sèmpiri ortu, borta, morta, ligendi donniunu cumenti bolit, sighendi sa pronùntzia de sa bidda sua.


Nurāminis Bilėngua
Nurāminis Bilėngua est su situ de s'Ofėtziu de sa Lėngua Sarda de su Comunu de Nurāminis - L. 482/99